اضطراب امتحان در بچهها؛ نشانهها و ۸ راه آرام کردن پیش از امتحان
کمی استرس پیش از امتحان طبیعی است، اما اضطراب زیاد جلوی نشان دادن آموختهها را میگیرد. نشانهها، ۸ راه پژوهشمحور و برنامه ۷ روزه پیش از امتحان را ببینید.

اضطراب امتحان وقتی مشکل میشود که بچه درس را بلد است، اما سر جلسه ذهنش قفل میکند: پژوهشها نشان میدهند اضطراب زیاد با نمره کمتر همراه است، چون نگرانی بخشی از ظرفیت ذهن را که برای فکر کردن لازم است اشغال میکند. خبر خوب این است که چند کار ساده، مثل مرور با پرسیدن بهجای دوباره خواندن، خواب کافی و چند دقیقه نوشتن نگرانیها پیش از امتحان، اثرشان در پژوهشها دیده شده است. در این مقاله نشانهها، ۸ راه آرام کردن و یک برنامه ۷ روزه را میبینیم.
کمی استرس خوب است، زیادش نه
کمی هیجان پیش از امتحان طبیعی است و حتی کمک میکند بچه جدیتر درس بخواند. مشکل وقتی است که نگرانی آنقدر زیاد شود که خواب، اشتها و تمرکز را به هم بزند یا بچه سر جلسه چیزهایی را که بلد بود فراموش کند.
مروری که نتیجه ۲۳۸ پژوهش در ۳۰ سال را کنار هم گذاشت، نشان داد اضطراب امتحان بهطور پیوسته با نمرههای کمتر در امتحانها و معدل همراه است و دخترها بهطور میانگین اضطراب بیشتری گزارش میکنند. در ایران هم پژوهشی روی ۲۵۰ دانشآموز دبیرستانی در قم که در کلاسهای آمادگی امتحان بودند، نشان داد حدود ۷۰ درصد اضطراب امتحان متوسط تا زیاد داشتند و بیش از ۸۰ درصد کیفیت خوابشان پایین بود. یعنی اضطراب امتحان و بیخوابی دست در دست هم میآیند.
نشانههای اضطراب امتحان در بچهها
| در بدن | در فکر و حرف | در رفتار |
|---|---|---|
| دلدرد یا سردرد صبح امتحان | «هیچی بلد نیستم»، «حتماً خراب میکنم» | طفره رفتن از درس خواندن |
| بیاشتهایی یا تهوع | مقایسه مدام خود با همکلاسیها | بیخوابی یا بیدار شدنهای شبانه |
| دستهای عرقکرده، تپش قلب | فراموش کردن چیزهای بلد سر جلسه | گریه، زودرنجی یا بهانهگیری شب امتحان |
اگر این نشانهها فقط شب امتحان است، با راههای پایین کمتر میشود. اگر بچه هفتهها نگران است، از مدرسه رفتن طفره میرود یا علائم بدنی شدید دارد، با مشاور مدرسه یا روانشناس کودک مشورت کنید.
۸ راه آرام کردن پیش از امتحان
۱. مرور با پرسیدن، نه دوباره خواندن
بیشتر بچهها برای آماده شدن، کتاب را چند بار میخوانند. پژوهش مشهوری از رودیگر و کارپیک نشان داد دانشآموزانی که بعد از یک بار خواندن، خودشان را امتحان کردند، یک هفته بعد حدود ۶۱ درصد مطلب را به یاد داشتند؛ در حالی که آنهایی که متن را چهار بار خوانده بودند، فقط حدود ۴۰ درصد. کتاب را ببندید و بپرسید: «سه چیز مهم این درس چه بود؟». بچهای که میداند بلد است، کمتر میترسد.
۲. درس را پخش کنید، شب امتحان نچپانید
چند جلسه کوتاه در چند روز، از یک جلسه طولانی شب امتحان بهتر میماند. برنامه ۷ روزه پایین همین کار را میکند.
۳. ده دقیقه نوشتن نگرانیها
پژوهشی که در مجله Science چاپ شد، نشان داد دانشآموزانی که درست پیش از امتحان چند دقیقه نگرانیهایشان درباره امتحان را آزادانه نوشتند، نمره بهتری از گروهی گرفتند که فقط آرام نشسته بودند؛ بهخصوص آنهایی که اضطراب زیادی داشتند. برای بچههای کوچکتر، میتوانید بهجای نوشتن بخواهید نگرانیاش را برایتان تعریف کند یا نقاشی کند.
۴. خواب شب امتحان از درس شب امتحان مهمتر است
بیدار ماندن تا دیروقت برای «یک دور دیگر»، معمولاً فردا را خرابتر میکند. بچههای ۶ تا ۱۲ ساله ۹ تا ۱۲ ساعت خواب لازم دارند و نوجوانها ۸ تا ۱۰ ساعت. شب امتحان، ساعت خواب همیشگی را نگه دارید. درباره خواب، بچههای مدرسهای چند ساعت بخوابند؟ را بخوانید.
۵. تنفس آرام را از قبل تمرین کنید
یک تمرین ساده: چهار شماره نفس از بینی، چهار شماره نگه داشتن، شش شماره بیرون دادن از دهان. اگر بچه این را چند شب در خانه تمرین کند، سر جلسه هم یادش میماند.
۶. حرف ما را عوض کنیم
جملههایی مثل «اگر بد بدهی…» یا «پسر خالهات بیست گرفت» فشار را چند برابر میکند. بهجایش بگویید: «من به تلاشت افتخار میکنم، نمره هرچه باشد.» بچه باید بداند ارزشش در خانه به نمره بسته نیست.
۷. صبحانه و صبح آرام
صبح امتحان وقت دنبال پاککن گشتن نیست. شب قبل کیف، مداد، پاککن و کارت را آماده کنید و برای صبح وقت کافی بگذارید تا صبحانه بخورد.
۸. بعد از امتحان، اول حالش را بپرسید
بهجای «چند میشوی؟»، بپرسید «چه حسی داشتی؟». اگر خراب کرده، با هم ببینید کجای آماده شدن را میشود بهتر کرد. این کار امتحان بعدی را کماسترستر میکند.
برنامه ۷ روزه پیش از امتحان
این جدول را برای هر درس پر کنید و روی یخچال بچسبانید.

| روز | کار |
|---|---|
| ۷ روز مانده | فهرست درسها و فصلها را بنویسید و تکه کنید |
| ۶ روز مانده | خواندن فصل اول و نوشتن ۵ سؤال از آن |
| ۵ روز مانده | خواندن فصل دوم و جواب دادن به سؤالهای دیروز |
| ۴ روز مانده | فصل سوم، و مرور سؤالهای قبلی بدون کتاب |
| ۳ روز مانده | حل نمونه سؤال یا امتحان سال قبل |
| ۲ روز مانده | کار روی سؤالهایی که غلط شد |
| شب امتحان | مرور کوتاه، آماده کردن کیف و خواب بهموقع |
کیدزیار چطور کمک میکند؟
در کیدزیار هر امتحان را میتوانید با تاریخش در تقویم خانواده بگذارید و جلسههای مرور روزهای قبلش را هم بهعنوان کار برنامهریزی کنید تا بچه هر روز تیکش بزند. اگر معلم کلاس در کیدزیار باشد، امتحانها خودشان در تقویم خانه میآیند. خلاصه صبحگاهی هم به شما یادآوری میکند امروز امتحان چه درسی است، تا صبح امتحان جای غافلگیری نباشد.
برای اینکه درس خواندن هر روزه عادت شود، برنامه هفتگی بچهها برای مدرسه را ببینید و برای همراهی درست در درس، کمک به تکلیف بچهها را بخوانید.
منابع
- von der Embse N, Jester D, Roy D, Post J. Test anxiety effects, predictors, and correlates: A 30-year meta-analytic review. Journal of Affective Disorders، ۲۰۱۸.
- Roediger HL, Karpicke JD. Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science، ۲۰۰۶.
- Ramirez G, Beilock SL. Writing about testing worries boosts exam performance in the classroom. Science، ۲۰۱۱.
- Assessment sleep quality and its relationship with test anxiety among high school students in Qom, Iran. International Journal of Pediatrics، ۲۰۱۶.
- Paruthi S و همکاران. Recommended amount of sleep for pediatric populations. Journal of Clinical Sleep Medicine، ۲۰۱۶.


