پول توجیبی بچهها؛ از چند سالگی، چقدر و چطور مدیریت پول را یاد بدهیم؟
عادتهای پولی بچهها در سالهای اول دبستان شکل میگیرد. ببینید پول توجیبی را از چند سالگی شروع کنیم، چقدر بدهیم و روش سه قلک چطور کار میکند.

پول توجیبی بهترین کلاس مدیریت پول برای بچههاست، به شرطی که منظم، قابل پیشبینی و با حق انتخاب باشد: پژوهشی که برای سازمان مشاوره مالی دولت بریتانیا انجام شد، نشان داد عادتهای پایه پولی، مثل صبر کردن برای خرید و برنامهریزی، تا حدود هفت سالگی شکل میگیرند. یعنی شروع پول توجیبی از پنج یا شش سالگی زود نیست. مقدارش مهمتر از این است که بچه خودش تصمیم بگیرد، گاهی اشتباه کند و از اشتباهش یاد بگیرد. در این مقاله میبینیم از چند سالگی شروع کنیم، چقدر بدهیم و روش «سه قلک» چطور کار میکند.
چرا پول توجیبی؟
خیلی از ما بچهها را از پول دور نگه میداریم: هرچه بخواهند میخریم، یا هیچچیز نمیخریم. اما مدیریت پول مهارتی است که فقط با تمرین یاد گرفته میشود، و بهترین زمان تمرین وقتی است که اشتباه ارزان است. اشتباه با پول توجیبی هفته، یعنی یک خوراکی کمتر؛ اشتباه با اولین حقوق، یعنی یک ماه قرض.
دفتر حمایت مالی از مصرفکننده آمریکا در گزارشی درباره آموزش مالی بچهها، سه پایه را معرفی میکند:
| سن | چه چیزی ساخته میشود | در خانه یعنی |
|---|---|---|
| ۳ تا ۵ سال | صبر، تمرکز و برنامهریزی | بازیهایی که صبر کردن دارند، شمردن سکهها |
| ۶ تا ۱۲ سال | عادتها و نگرش پولی | پول توجیبی منظم، پسانداز برای یک هدف |
| ۱۳ سال به بالا | تصمیمگیری مستقل | بودجه ماهانه، حساب بانکی زیر نظر شما |
از چند سالگی شروع کنیم؟
وقتی بچه میتواند بشمارد و میفهمد پول را میشود با چیزی عوض کرد، معمولاً حدود ۵ تا ۷ سالگی، آماده پول توجیبی است. در این سن، هفتگی بهتر از ماهانه است، چون یک ماه برای بچه خیلی طولانی است. از حدود ۱۲ سالگی میتوانید کمکم به پول ماهانه بروید تا برنامهریزی طولانیتر را تمرین کند.
چقدر بدهیم؟
با تورم، هر عددی که امروز بنویسیم چند ماه بعد کهنه میشود. بهجای عدد، این سه سؤال را از خودتان بپرسید:
- این پول قرار است خرج چه چیزهایی شود؟ اگر فقط برای خوراکی و خرید کوچک است، کمتر؛ اگر هزینه رفتوآمد یا لوازمالتحریر را هم باید بدهد، بیشتر.
- آیا با یکی دو هفته پسانداز، میتواند چیزی را که دوست دارد بخرد؟ اگر برای کوچکترین خواستهاش باید شش ماه صبر کند، انگیزه پسانداز از بین میرود.
- آیا میتوانید هر هفته بدون فراموشی و بدون منت بدهید؟ نظم از مقدار مهمتر است.
یک روش ساده: یک «واحد» پایه تعیین کنید و هر سال در تولد بچه، یک واحد به آن اضافه کنید. تولد ۸ سالگی یعنی ۸ واحد. اینطوری هم بچه منتظر بزرگ شدن پولش است، هم بحث «چرا پول من کم است؟» کمتر میشود.
روش سه قلک: خرج، پسانداز، بخشش

پول توجیبی را همان لحظه که میدهید، با بچه در سه قلک یا سه پاکت تقسیم کنید:
- خرج: برای خریدهای این هفته. انتخابش کاملاً با خود بچه است، حتی اگر به نظر شما خرید بیهودهای باشد.
- پسانداز: برای یک هدف مشخص، مثل دوچرخه، توپ یا کتاب. هدف را با عکسش روی قلک بچسبانید.
- بخشش: برای کمک به دیگران، نذر، هدیه تولد دوست یا کمک به یک خیریه. این قلک یاد میدهد پول فقط برای خودمان نیست.
نسبت را با هم توافق کنید؛ مثلاً نصف برای خرج، یک سوم برای پسانداز و بقیه برای بخشش.
عیدی؛ بزرگترین درس پولی سال
عیدی نوروز برای خیلی از بچههای ایرانی بیشترین پولی است که در سال میگیرند. پیش از عید با بچه قرار بگذارید با عیدی چه کند: مثلاً بخشی برای یک خرید دلخواه، بخشی برای قلک پسانداز یا حساب بانکی، و بخشی برای بخشش. قرار گذاشتن قبل از گرفتن پول، از بحث بعدش خیلی راحتتر است.
پول توجیبی و کارهای خانه؛ وصل کنیم یا نه؟
این یکی از بحثبرانگیزترین سؤالهاست. پیشنهاد ما یک راه میانه است:
- کارهای خانوادگی مثل جمع کردن اسباببازی یا کمک سر سفره، پول ندارد؛ چون همه اعضای خانواده انجامشان میدهند. اگر برای این کارها پول بدهیم، بچه ممکن است روزی بگوید «این هفته پول نمیخواهم، پس کار هم نمیکنم».
- پول توجیبی پایه هر هفته داده میشود و برای درس آموزش پول است، نه مزد.
- کارهای اضافه مثل شستن ماشین یا کمک در نظافت عید، میتواند پول اضافه داشته باشد؛ مثل یک کار پارهوقت.
برای اینکه ببینید کدام کار خانه مناسب کدام سن است، کارهای خانه مناسب سن کودک را ببینید.
۶ اشتباه رایج
| اشتباه | چرا مشکل است | بهجایش |
|---|---|---|
| هر بار که تمام شد، دوباره پول بدهیم | بچه یاد میگیرد پول همیشه هست | تا روز پول توجیبی بعد صبر کند |
| انتخابهایش را مسخره کنیم | دیگر از ما مشورت نمیگیرد | بپرسیم «ارزشش را داشت؟» |
| پول توجیبی را تنبیه کنیم | پول به ابزار کنترل تبدیل میشود | تنبیه را از پول جدا نگه داریم |
| مقدار را بیدلیل کم و زیاد کنیم | نمیتواند برنامهریزی کند | مقدار ثابت، با افزایش سالانه |
| همیشه نقد بدهیم و حسابش را نگه نداریم | بچه نمیبیند پولش کجا رفت | دفترچه یا یک اپ برای ثبت ورود و خرج |
| درباره پول خانه هیچوقت حرف نزنیم | پول برایش راز و ترسناک میماند | به زبان ساده از تصمیمهای خرید خانه بگوییم |
کیدزیار چطور کمک میکند؟
در کیدزیار هر بچه یک کیف پول دارد: پول توجیبی هفتگی را یک بار تنظیم میکنید و هر هفته در روزی که انتخاب کردهاید خودکار به کیف پولش اضافه میشود و به شما و بچه خبر میدهد. عیدی، هدیه یا خرجی که کرده هم با یک دکمه ثبت میشود. میتوانید یک هدف پسانداز هم بگذارید، مثلاً «دوچرخه»، تا بچه ببیند چقدر مانده تا به آن برسد.
برای تشویق کارهای روزانه بدون پول، سیستم امتیاز و جایزه برای کودک را بخوانید و برای انگیزه درس، انگیزه درس خواندن در بچهها را ببینید.
منابع
- Consumer Financial Protection Bureau. Four strategies to help youth achieve financial capability، گزارش «Building blocks to help youth achieve financial capability»، ۲۰۱۶.
- Whitebread D, Bingham S. Habit formation and learning in young children. Money Advice Service، ۲۰۱۳. گزارش خبری: Money: Teach them while they're young.


